Ο λόγος για τα διαθέσιμα του δημοσίου

Από το 2015 με την ΠΝΠ Βαρουφάκη (έγινε νόμος 20/4/2015), οριστικά όμως με το άρθρο 80 του μεσοπρόθεσμου προγράμματος τον Ιούνιο 2018, όλα τα διαθέσιμα πλην λειτουργικών αναγκών 15ημέρου των φορέων του δημοσίου, κατατίθενται στην ΤτΕ και είναι στη διάθεση του Υπουργού Οικονομικών (ΥΠΟΙΚ). Έτσι, φθάσαμε να κλείσουμε το 2023 με τον ΥΠΟΙΚ να έχει δανειστεί €54 δισ από τους φορείς του δημοσίου (ο Τσακαλώτος είχε παραδώσει σχεδόν €22 δισ τον Ιούλιο 2019).

Ο δανεισμός είναι με repos, βραχυχρόνια δάνεια τυπικά 15 ημερών, τα οποία στο μέγιστο ποσοστό ανακυκλώνονται. Από αυτά τα ολιγοήμερα δάνεια, κάτι παραπάνω από €48 δισ είχαν οδεύσει την 31/12/2023 στην ικανοποίηση μόνιμων αναγκών (επί Τσακαλώτου σε μόνιμες ανάγκες όδευαν κάπου €16.5 δισ). Ο ΥΠΟΙΚ, δηλαδή, αποφεύγει τον εξωτερικό δανεισμό, οπότε ο δείκτης χρέους συγκρατείται χαμηλά, όμως οι δημόσιοι φορείς αγοράζουν χρέος – υποχρεωτικά και δεν τους πέφτει λόγος, χάρις στο άρθρο 80. Ο λόγος που γίνεται αυτό είναι πως όλες οι κινητές αξίες (ομόλογα, έντοκα, repos) στα χέρια των φορέων του δημοσίου θεωρούνται ενδοκυβερνητικό χρέος και δεν επηρεάζεται το εξωτερικό χρέος.

Οι φορείς του δημοσίου που υποχρεούνται στην κατάθεση στην ΤτΕ είναι κάπου 1.700 και μπορεί να τους βρει κανείς στο σχετικό μητρώο της ΕΛΣΤΑΤ. Το ερώτημα είναι πόσα λεφτά, στην ευχή, έχουν οι φορείς του δημοσίου. Ο πίνακας που ακολουθεί απαντάει στο ερώτημα αυτό. Την 31/12/2023 τα ρευστά και σχεδόν ρευστά (στα “σχεδόν” είναι τα ομόλογα και έντοκα γραμμάτια) ήταν στο αστρονομικό ύψος των €73 δισ. 8 δισ ομόλογα/έντοκα, 54 δισ repos, 10 δισ ρευστό. Ζούμε τον απόλυτο διαχειριστικό παραλογισμό, να επιδοτούνται από τον προϋπολογισμό οι φορείς με περίπου €24 δισ ενώ έχουν καβάντζα λεφτά για τρία χρόνια!

Το θεσμικό πλαίσιο ρητά εξαιρεί από την υποχρέωση εισηγμένες εταιρείες – σωστά, γιατί διαφορετικά θα επιδοτούσε το δημόσιο με τόκους πάνω από 4.5% στα διαθέσιμά τους τους μετόχους των εταιρειών. Το 2018 τυχαία είχα πέσει στις εισηγήσεις των διοικήσεων ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ στη συνέλευση μετόχων, στις οποίες αναφερόταν ρητά πως η μεν ΕΥΔΑΠ δεν είχε χρηματοοικονομικό ρίσκο επειδή κατέθετε τα διαθέσιμά της (200 εκατ τότε) στην ΤτΕ, η δε ΕΥΑΘ κατέθετε τα δικά της διαθέσιμα θεωρώντας πως είναι υποχρεωμένη από τοην ΠΝΠ Βαρουφάκη. Κατά τα αναμενόμενα, έθεσα υπ’ όψιν αρμοδίων τα τυχαία ευρήματα και ενημερώθηκα προφορικά πως περίπου €1 δισ (από τα 20-21 δισ τότε) έχουν κατατεθεί παρατύπως και είναι σε διαδικασία ξεκαθαρίσματος. Προ ημερών, πάλι τυχαία, έπεσα στις λογιστικές καταστάσεις της ΕΧΑΕ, στις οποίες αναφέρεται ρητά πως και για το 2023 μέρος των διαθεσίμων της εταιρείας (17 εκατ) είναι κατατεθειμένα στην ΤτΕ. Προφανώς δεν μπορώ να τρώω τον καιρό μου να βρίσκω ποιός φορέας παρανόμως εισπράττει για τους μετόχους του αστρονομικό επιτόκιο – αντί για 0.8%, το 4.5% is not bad at all. Οπότε, κάποιο ξεκαθάρισμα είναι απαραίτητο.

Κοιτάζοντας το μητρώο των φορέων του δημοσίου, βλέπει κανείς φορείς που διαχειρίζονται κεφάλαια πολιτών – ασφαλιστικές εισφορές, ανταποδοτικό τέλος, κλπ. Ας πούμε, ο ΕΛΓΑ που εισπράττει ασφάλιστρα από τους γεωργούς, ο ΕΟΠΠΥ, ο ΕΦΚΑ, το νέο ταμείο επικουρικής ασφάλισης ΤΕΚΑ, η ΕΡΤ, κλπ. Το εύλογο ερώτημα είναι κατά πόσον αυτά τα κεφάλαια μπορεί να είναι στην διακριτική διαχείριση του ΥΠΟΙΚ. Ο ΥΠΟΙΚ στο δελτίο χρέους, δίνει το “καθαρό αποτέλεσμα χρέους” αφαιρώντας τα διαθέσιμα των φορέων, μέρος των οποίων είναι ασφάλιστρα πολιτών!

Στο μητρώο των φορέων είναι βέβαια και οργανισμοί που διαχειρίζονται κοινοτικές επιδοτήσεις και δάνεια, όπως ο ΟΠΕΚΕΠΕ, η Αναπτυξιακή Τράπεζα. Να υπενθυμίσουμε εδώ, πως ο κ. Σκυλακάκης είχε καταγγείλει την 18/1/2020 την πρακτική ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ να κατανένουν κοινοτικούς πόρους σε φορείς του δημοσίου (οπότε, υψηλή απορρόφηση πόρων), στους οποίους μένουν παρκαρισμένοι επιδεικνύοντας πλασματικό πλεόνασμα και βέβαια διαθέσιμα. Ακολουθείται η ίδια πρακτική και σήμερα; Οι ενδείξεις είναι πως ΝΑΙ. Ας πούμε, η κυβέρνηση “σκούζει” πως €5.2 δισ του Ταμείου Ανάκαμψης δεν έχουν βρει το δρόμο τους (είτε δάνεια, είτε επιχορηγήσεις) – σε κάποιο λογαριασμό κάποιου φορέα είναι παρκαρισμένα αυτά τα κεφάλαια. Επίσης, όλα τα κεφάλαια που έχουν κατανεμηθεί σε φορείς αλλά δεν έχουν πάει στους τελικούς δικαιούχους (πρβλ ΟΠΕΚΕΠΕ, Αναπτυξιακή Τράπεζα, κλπ) έμφανίζονται ως διαθέσιμα (ενδεχομένως και ως πλεόνασμα).

Μπορεί να βρίσκει κανείς εδώ κι εκεί κεφάλαια παρκαρισμένα, όμως το ύψος των διαθεσίμων των φορέων είναι αστρονομικό. Δυστυχώς, ως ιδιώτης δεν νομιμοποιούμαι να ζητήσω στοιχεία καταθέσεων από την ΤτΕ. Νομιμοποιούνται όμως οι βουλευτές στο πλαίσιο κοινοβουλευτικού ελέγχου.

Η ουσία του προβληματισμού είναι κατά πόσον αυτά που δείχνουν σε υψηλό επίπεδο οι δείκτες ανταποκρίνονται σε υγιή οικονομική και διαχειριστική βάση. Επίσης, εάν το λεφτόδεντρο των φορέων συντηρείται ΚΑΙ με κοινοτικούς πόρους, ποιά είναι η επίπτωση στην ανάπτυξη.

Ως πολίτης (που τα ίδια έβλεπε και έλεγε από το 2016) μέχρις εδώ μπορώ να πάω. Εάν ενδιαφέρεται το πολιτικό σύστημα έχει τις προνομίες ελέγχου να το ψάξει.