Μετά από 71 χρόνια, το Κληρονομικό Δίκαιο αλλάζει ριζικά. Υλοποιείται η έναρξη λειτουργίας του Ηλεκτρονικού Γενικού Μητρώου Διαθηκών.
Το νέο Κληρονομικό δίκαιο (Ν. 5221/2025) αριθμεί 163 άρθρα ενώ το παλαιό 326. Ο υπουργός Δικαιοσύνης κ. Γιώργος Φλωρίδης, είπε: «Ο χρόνος δημοσίευσης των διαθηκών μειώνεται από τις 400 ημέρες που απαιτούνται σήμερα μέσω δικαστηρίων, σε 3 έως 7 ημέρες».
Η διαδικτυακή πλατφόρμα και ο ρόλος των Συμβολαιογράφων
Στο Υπουργείο Δικαιοσύνης σύμφωνα με το ΑΠΕ-ΜΠΕ παρουσιάστηκε η διαδικτυακή ψηφιακή πλατφόρμα diathikes.gr η οποία θα ελέγχεται από τον Σύλλογο Εφετείων Αθηνών- Πειραιώς-Αιγαίου και θα παρέχει στους πολίτες, άμεση και ασφαλή πρόσβαση για την αναζήτηση διαθήκης.
Πλέον η δημοσίευση των διαθηκών δεν θα γίνονται από τα δικαστήρια, αλλά από τους ίδιους τους συμβολαιογράφους. Ο συμβολαιογράφος πέρα από τη σύνταξη της διαθήκης, θα συντάσσει πρακτικό δημοσίευσης και θα το καταχωρεί ηλεκτρονικά στο ‘Μητρώο Διαθηκών’.
1. Τι γίνετε με τα Αντίγραφα διαθηκών που θα δημοσιεύονται στο εξωτερικό
Τα αντίγραφα διαθηκών που δημοσιεύονται στο εξωτερικό μπορούν να κατατεθούν επικυρωμένα από την αρμόδια αλλοδαπή αρχή, στις Ελληνικές Προξενικές αρχές και θα συνοδεύονται από επίσημη μετάφραση στην Ελληνική γλώσσα μέσω δικηγόρων ή πιστοποιημένων μεταφραστών.
2. Κληρονομική Σύμβαση
Το νεωτεριστικό στοιχείο του νέου νόμου αποτελεί η Κληρονομική Σύμβαση. Οι γονείς για παράδειγμα θα καλούν τα παιδιά τους και θα μπορούν να συναποφασίζουν να πάρει το ένα παιδί ακίνητα και το άλλο παιδί να πάρει μετρητά ή επιχείρηση. Σημειωτέο όταν υπογραφεί η Κληρονομική Σύμβαση, παύει να ισχύει η Νόμιμη μοίρα δηλαδή το ποσοστό κληρονομιάς που προβλέπει ο νόμος. Επίσης η Κληρονομική Σύμβαση μπορεί σε ειδικές περιπτώσεις να ανακληθεί, μονό εάν ο κληρονόμος υποπέσει σε σοβαρό παράπτωμα (π.χ. κακούργημα) ή να ακυρωθεί δικαστικά λόγω απάτης, απειλής ή πλάνης. Τέλος ο κληρονόμος στην Κληρονομική Σύμβαση μπορεί να παραιτηθεί από την κληρονομιά ή μέρος της, γιατί μπορεί να μην τον ενδιαφέρει και να υπογράψει σύμβαση για μετρητά, κινητά, ή ό,τι άλλο.
3. Ιδιόγραφες διαθήκες
Οι ιδιόχειρες διαθήκες παραμένουν σε ισχύ, δηλαδή ο καθένας μπορεί να γράψει την διαθήκη του και να την κρατήσει στο συρτάρι του σπιτιού του ή να την δώσει στον συμβολαιογράφο του . Όμως σε περίπτωση που ο άνθρωπος πεθάνει και βρεθεί η ιδιόχειρη διαθήκη σπίτι του, τότε άμεσα θα υπάρξουν περιορισμοί, όπως : να κηρυχθεί γνήσια παρουσία μαρτύρων, πραγματογνωμόνων, να γίνει γραφολογική εξέταση ειδικά όταν αυτός που εμφανίζει τη διαθήκη δεν είναι συγγενής πρώτου βαθμού, δηλαδή δεν είναι σύζυγος ή παιδί του θανόντος. Ο έλεγχος θα πραγματοποιηθεί από τον συμβολαιογράφο.
4. Η Νόμιμη Μοίρα αποδυναμώνεται
Εάν ο γονιός αφήσει στο ένα από τα παιδιά του ένα ακίνητο, τότε σύμφωνα με τον παλαιό νόμο το άλλο παιδί μπορεί να μπει στη κληρονομιά (ως συγκύριος) διότι βάσει νόμιμης μοίρας δικαιωματικά κατέχει το 25 %. Με τον νέο νόμο, αντί για ποσοστό συγκυριότητας θα μπορεί το άλλο παιδί (που στη διαθήκη μπορεί να έχει παραλειφθεί, ακόμα και ο επιζών σύζυγος του κληρονομούμενου) να αποζημιωθεί σε χρήμα, σε περιουσιακό στοιχείο ή σε οτιδήποτε άλλο. Με αυτό τον τρόπο αποφεύγεται ο κατακερματισμός μικρών μεριδίων των ακινήτων, με αποτέλεσμα να μη ρημάζουν ή μένουν αναξιοποίητα.
5. Το 33% στον/στην σύζυγο
Όταν τα παιδιά κληρονομούν με τον παλαιό νόμο ο/η σύζυγος κατείχε με τον παλαιό νόμο το ποσοστό της τάξης 25 %, με τον νέο νόμο αυξάνεται στα 33%. Με αυτό τον τρόπο, τα παιδιά θα παίρνουν λιγότερα και όχι το 75 % που ίσχυε έως σήμερα.
6. Ο εν ζωή σύντροφος του θανούντος
Ο εν ζωή σύντροφος σε ελεύθερη συμβίωση, θα μπορεί να διαμείνει στην κοινή κατοικία για διάστημα τριών (3) ετών, εκτός αν συμφωνηθεί με τους άλλους κληρονόμους για περισσότερα έτη.
Επίσης στη νέα διάταξη αναφέρεται ότι σε περίπτωση που δεν έχει ορισθεί άλλος κληρονόμος δηλαδή εάν ο θανών δεν απέκτησε ποτέ του παιδιά ή δεν είχε συγγενείς (μέχρι τετάρτου βαθμού) , τότε ο σύντροφος είναι ο μοναδικός κληρονόμος οπότε κληρονομεί αυτός και όχι το Δημόσιο, όπως προβλεπόταν στον παλαιό νόμο. Προϋπόθεση των παραπάνω είναι να καταθέσει ο σύντροφος σχετική αίτηση στο Δικαστήριο Κληρονομιάς εντός συγκεκριμένης προθεσμίας.
7. Οι φροντιστές ηλικιωμένων
Στο νέο κληρονομικό δίκαιο προβλέπεται και η δυνατότητα των ίδιων των γονέων να μοιράσουν την περιουσία τους, όχι με απόλυτη ισότητα αλλά με ορθή λογική, εάν ένα από τα παιδιά τους γίνει και ο φροντιστής τους.
8. Αποποίηση Κληρονομιάς παλιά.. τώρα ευνοϊκότερες οικονομικά συνθήκες στους κληρονόμους για την αποδοχή της
Η νέα διάταξη λέει τα εξής: ‘o κληρονόμος δεν ευθύνεται με την ατομική του περιουσία, για τις υποχρεώσεις της κληρονομιάς, εκτός αν το δηλώσει.’ Αυτό σημαίνει ότι οι κληρονόμοι μπορούν να αποδεχτούν την κληρονομιά γιατί θα ευθύνονται στο εξής, για τα χρέη του θανούντος μόνο μέχρι την αξία της κληρονομιάς και όχι με την περιουσία του.
9. Συν-διαθήκη
Η νέα διάταξη λέει τα εξής: ‘Πράξη στην οποία συμπλέκονται οργανικά οι τελευταίες βουλήσεις περισσοτέρων, μπορεί να ισχύει ως κληρονομική σύμβαση, αν συνεπάγετια ότι οι συν-διαθέτες είχαν βούληση δέσμευσης’. Ως εκ τούτου η δυν-διαθήκη είναι μία διαθήκη που υπογράφουν περισσότερα του ενός άτομα.
Η διαδικασία του νόμου αναμένεται να παραδοθεί στον Υπουργό Δικαιοσύνης κ. Γιώργο Φλωρίδη στις 12 Νοεμβρίου 2025. Άμεσα θα τεθεί σε δημόσια διαβούλευση και θα εισαχθεί προς ψήφιση στη Βουλή αρχές του 2026. Τέλος, η έναρξη της εφαρμογής του νέου Κληρονομικού Δικαίου τοποθετείτε την 16η Σεπτεμβρίου 2026.
Πηγές: Ελεύθερος Τύπος, ΒΗΜΑ, Νομική Βιβλιοθήκη.
Μπορείτε να διαβάσετε τον νέο νόμο για τις Διαθήκες εδώ: https://www.e-nomothesia.gr/kat-dikasteria-dikaiosune/n-5221-2025.html
