Η επένδυση λένε πως είναι τέχνη, απαιτεί ειδικές ικανότητες και φυσικά κοινή λογική. Όλα αυτά μαζί, συνδυασμένα σωστά, μπορούν να οδηγήσουν σε εξαιρετικά αποτελέσματα, αρκεί βεβαία να υπάρχει μια καλή ιδέα, ένα πλάνο, στρατηγική και σκληρή δουλεία. Η επένδυση στην τέχνη ωστόσο, είναι μια εξίσου καλή ιδέα; Τί είναι εκείνο που την κάνει καλή επένδυση; Απαιτούνται ειδικές γνώσεις; Κρύβει υψηλούς κινδύνους;
Η επένδυση στην τέχνη γενικότερα θεωρείται από τις ασφαλέστερες επενδύσεις, αφού προσφέρει μια σχετικά σταθερή απόδοση με χαμηλό ρίσκο, προστατευμένη σε μεγάλο βαθμό από τις διακυμάνσεις της αγοράς καθώς κινείται κυρίως με βάση τις αγοραπωλησίες σε έργα τέχνης και τις αντίστοιχες δημοπρασίες. Παρόλα αυτά όμως, όπως και σε κάθε άλλου είδους επένδυση, έτσι και η συγκεκριμένη δεν είναι παιχνίδι. Εμπεριέχει κινδύνους, γεγονός που καθιστά τους επενδυτές, υπεύθυνους για να εξισορροπήσουν το ποσοστό του οποιοδήποτε κινδύνου.
Επίσης, όπως και σε κάθε άλλη επένδυση, έτσι και στην επένδυση σε έργα τέχνης, μοναδικό μυστικό είναι πως δεν υπάρχει κάποιο ιδιαίτερο μυστικό. Είναι ένας συνδυασμός σωστής πληροφόρησης, ορθών ερμηνειών τους και προφανώς επαρκούς κατανόησης του κόσμου της τέχνης.
Επειδή πρόκειται λοιπόν για μια επένδυση που κατά βάση θα έχει μακροπρόθεσμη απόδοση, η σωστή επένδυση σε ένα έργο τέχνης απαιτεί μεταξύ άλλων και μερικές γενικές γνώσεις γύρω από την τέχνη. Για να εκτιμηθεί λοιπόν σωστά η μελλοντική απόδοση σε έναν πίνακα ζωγραφικής ή σε κάποιο άλλο έργο τέχνης, καλό θα είναι να γνωρίζουμε τον καλλιτέχνη και την δυνητική επιρροή του, την φήμη του έργου, την σπανιότητα του κομματιού, την αυθεντικότητα, αλλά και την κατάσταση του.
Η δουλεία ενός επιτυχημένου επενδυτή έργων τέχνης δεν είναι να γνωρίζουν μόνο τα ήδη γνωστά ονόματα στον καλλιτεχνικό χώρο. Όλοι γνωρίζουμε για παράδειγμα ποια είναι η αξία ενός Πικάσο ή ενός Βαν Γκονγκ. Ούτε απευθύνονται μόνο σε ένα πολύ ειδικό κοινό, το οποίο έχει ένα ισχυρό risk profile που το καθιστά ικανό να αναλάβει υψηλούς κινδύνους. Ένα κοινό δηλαδή που μπορεί να αγοράζει διάσημους πρωτότυπους πίνακες από διάσημους ζωγράφους. Η πραγματική δουλειά των επενδυτών είναι να «ξετρυπώνουν» ανερχόμενους καλλιτέχνες, όπου τα έργα τους είναι ακόμα προσιτά στο ευρύ κοινό.
Ταυτόχρονα, η αξία ενός έργου τέχνης και η φήμη του καθορίζονται σε μεγάλο βαθμό από την εφευρετικότητα και την μοναδικότητά του. Ένας πίνακας ζωγραφικής που έχει πρωτοποριακά χαρακτηριστικά συνήθως αποκτά σημαντικό επενδυτικό ενδιαφέρον. Ο ρόλος του επενδυτή έργων τέχνης σε αυτό το σημείο, είναι να αναγνωρίσει και να κατανοεί αυτά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που καθιστούν το έργο πρωτοποριακό.
Ακόμη, η σπανιότητα ενός έργου τέχνης μπορεί να συνυπολογιστεί στην αξία του. Όταν ωστόσο αναφερόμαστε στην σπανιότητα ενός έργου τέχνης, πρέπει να την ξεχωρίζουμε από την πρωτοτυπία και την μοναδικότητα που μπορεί να έχει το έργο από καλλιτεχνικής πλευράς. Με τον όρο σπανιότητα εννοούμε την ποιότητα του έργου και την διαθεσιμότητα του. Αν για παράδειγμα ένας πίνακας ζωγραφικής έχει ελάχιστα αντίτυπα ή και κανένα, η αξία του μακροπρόθεσμα ανεβαίνει. Επιπλέον, η ποιότητα εκτύπωσης μπορεί να ανεβάσει σημαντικά την αξία ενός έργου.
Πάντως, παρόλη την πανδημική κρίση και το αρχικό σοκ, που όπως ήταν αναμενόμενο δεν άφησε ανεπηρέαστη ούτε την αγορά τέχνης, υπάρχουν στοιχεία για το έτος που αφήνουμε πίσω μας που μπορούν να θεωρηθούν αρκετά ενθαρρυντικά. Χαρακτηριστικά, το πρώτο τρίμηνο του 2021, οι Christie’s, Sotheby’s και Phillips παρουσίασαν αύξηση 50% στις παγκόσμιες πωλήσεις δημοπρασιών, συγκεντρώνοντας συνολικά 1,26 δισεκατομμύρια δολάρια. Αυτό αντιπροσωπεύει μια σημαντική αύξηση από τα 835,5 εκατομμύρια δολάρια που καταγράφηκαν την ίδια ακριβώς περίοδο το προηγούμενο έτος.
Ακόμη και η αγορά μετοχών έργων τέχνης που είναι κάτι διαφορετικό από την αγορά μετοχών από εταιρείες όπως οι Christie’s και οι Sotheby’s αποδεικνύουν την ανοδική πορεία της συγκεκριμένης αγοράς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο δείκτης Artprice100©, ο οποίος αναφέρεται στις τιμές των blue chips. Φαίνεται πως την προηγούμενη δύσκολη χρονιά αυξήθηκε κατά 1,8%. Μια χρονιά δηλαδή, που υπήρχαν ελάχιστες φυσικές εκθέσεις μιας και οι περισσότερες εκθέσεις και δημοπρασίες μεταφέρθηκαν στον ψηφιακό κόσμο. Κι όμως, οι τιμές των εκατό κορυφαίων καλλιτεχνών, βάση τζίρου δημοπρασιών, αυξήθηκε κατά 405% από το 2000.
Το ερώτημα βέβαια παραμένει. Είναι η επένδυση στην τέχνη μια καλή επένδυση; Η απάντηση εξαρτάται αποκλειστικά από τους προσωπικούς επενδυτικούς στόχους που θέτει ο καθένας. Εάν για παράδειγμα, ένας επενδυτής δεν έχει πολλά διαθέσιμα χρήματα και αναζητά εγγυημένες αποδόσεις, σοφότερο θα ήταν να στραφεί σε liquid assets μέχρι να έχει ένα πραγματικά ώριμο χαρτοφυλάκιο. Παράλληλα, όποιος ενδιαφέρεται να ανακαλύψει ακόμη περισσότερα για τον συναρπαστικό επενδυτικό κόσμο των εικαστικών τεχνών, υπάρχουν χρήσιμα εργαλεία, όπως το magnus ή αλλιώς το shazam για την τέχνη και το Art Rank, δηλαδή ο Nasdaq των τεχνών, αλλά και αξιόλογες πλατφόρμες για χρηματιστηριακές επενδύσεις, όπως η masterworks.io και η maecenas.co. Το μόνο σίγουρο για όποιον αποφασίσει να ασχοληθεί με τον συγκεκριμένο χώρο είναι πως η επένδυση στην τέχνη, μπορεί να ξεκινήσει ως ένα ευχάριστο χόμπι και να καταλήξει σε ένα μεγάλο πάθος και σε ένα πραγματικά συναρπαστικό ταξίδι.
